Pagpasok din ang paglabas,

kaya’t nang tumikom ang pinto ng bahay

matapos kang maghabilin,

magpaalam

sa mga kasamang iiwan sandali,

bumukadkad na mirasol

ang mundo sa labas, umiigkas na ngiti

kahit sinusuwag

ng kombatbuts

ang bangas na araw: hanging tumatahip, kambat ng ligasgas,

ligamgam ng yapos

na ang anas na salubong:

pumaloob

sa ubod niyang nagpupuyos,

danasin ang pusag

ng utak at puso na sinasalisod ng itim na noo

sa aspalto, burak, lansanga’t pilapil:

yagit, ipa, kalyo

at basahang kinukulob,

binubulok

sa karsel ng gabi’t huklubang tagsalat.

 

Sa muling pagpupog

ng paa sa lupa, ano na’ng manlagkit sa taing-kalabaw?

Ann ba’ng paminsanminsan ay madulas,

tulad ng sinapit

ng isang kasamang di nakapanimbang,

dumausdos,

at tihayang lumagapak

sa putik ng pitak? Sa pangil at kukong inalpasang tiktik,

ano na nga ang mahindik?

 

Habang malayo ka sa mga nilisan,

naging matalik mong kabigkis-hininga ang mga dinatnan.

Ang simula’y sunudsunod na pakilalanan

hanggang sumabukay sa balintataw mo, parang bagong bukal

na biglang bumulaga

sa paglusong-ahon sa burol at patag:

hindinghindi natatapos

ang pagtuklas,

ang paghahalukay at ang paggalugad,

muli’t muling sinisino

ang bawat masanggi

o mabangga

ng pandama at sintido.

Sapupo ng dampa

o sa lilim ng pergola,

kumustaha’y tigib ng init at giliw:

sa salimbay

ng alyas, ng samutsamot na salaysay,

tumitibok na luningning

ang mga anino na sa kadawaga’y kailangan magkubli

para maitanghal

ang dila ng araw sa bibig ng karbin:

magtatapas, magkokopra,

aktibistang masa, peryodista, kuryer,

kadre at gerilya.

Anong klase ito ng bato, at itak wari kung umiwa?

Kalpi ito, hidni dayap,

hindi kalamansi

pero kauri din, pinsan ng sinturis,

lukban, kahel;

Ito nama’y lubilubi,

akala mo’y gabi, at kapag naluto’y masarap na laing

lalo kung may halong tuyo o tinapa.

Alin ang Colt,

ang Smith & Wesson? Ito ang armalayt,

ang masinggan,

at nagpakilatis ang iba pa:

grenade launcher, Garand…

At ang mga ito’y hindi lang pangalan,

hindi lamang bansag:

laman ay ganito ng ganitong balat

at kasanib

ang hilatsa, lasa, laki,

kulay, hugis,

tunog, bigat, amoy.

Kahit ka pa nakapikit,

ipaghalimbawa, bakit malilito

ang ilong mo’t ngalangala:

kamoteng-bagin ba o kamoteng-kahoy?

Si Amado iyon at hindi si Perding: sa bahaw na boses

na ang hinihimig ay ang sulak, mithi

at pag-asam

ng laksang duhaging kapwa anakpawis,

sinabi niyang buong-tatag

na bukas-makal’wa, itaga sa bato,

at atin na’ng lupa’t tubig:

minahan, plantasyon,

trosoha’t sabana na sagpang ng barnwayr,

lawa’t bai

na ngayon ay hamig ng dolyar at pisong namamalikaskas

sa pulbura; noong Lunes

ng linggong nagdaan, umagang-umaga,

pinamunuan niya ang tagumpay na reyd sa kampo ng PC,

at ang sona’y kapuluan

na nagbunyi.

 

Walang wakas

ang dalawang linggo,

munting baryo’y buong bayan:

karagatang ilog,

duro ngunit tarak, bulong na dagundong,

dingas ng amihan

at ng hamog,

mahinahong alimpuyo

sa yungib ng dibdib na agaw-liwanag,

naghuhunos na ulirat.

Pagbungad mo, lagi, may bagong larangang iyong sinusuong.