Malaya na kayo,

malaya na kayong kung ilang siglo

ay nagtiis na busabos

at hikahos:

malaya na kayo’t di na nakabaon, di na nakapangaw

sa mga sakahan

at mga pilapil;

di na kayo magdidildil

ng nilugaw at ng asin

habang tinutungga

ng poong-maylupa

ang pawis n’yo, dugo’t luha.

Dapat lamang tumalima

sa idinikreto na hulughulugan ang lupang biyaya.

(Ipagpaumanhin ang laksang ektarya—

iyan lang ang kaya

ng lingkod n’yong abang-aba.)

Kapag naghingalo

at ang upa’y di pa buo,

kapalaran ninyong anak ang magmana’t apo ang umako

sa utang na labi.

Sa bangko’y kaydali

ang manghiram ng salapi.

At ‘wag mangimbulo kung kay Senyor Marquez,

sa kanyang kahinlog, sa mga dayuha’t samutsaring kabig

ang ilan lang namang asyenda’t plantasyon,

mumunting kiskisan, rantso’t irigasyon:

ani’t kita’y nakaukol

sa ikaiigi

nitong bayang kinakasi.

 

Kayo’y malaya na, ganap nang malaya,

kayo na kaylaong nagdusang timawa

s balat ng lupa.

Di na kayo magbabata:

sa mga balikat, pagsasamantala

ay naglahong karga;

di na magsasampung-torno-at-sansubo

samantalang umuuho

ang sebo sa nguso

ng kapitalista, at ang ibang diyos

sa kopitang kristal ay naglulubalob.

Dapat lang ay sundin,

tulad ng maamong kordero o kambing,

ang mga tuntunin,

bataw sa paggawa; halimbawa’y huwag

mag-uunyo’t mag-aaklas

lalo ngayong inaakit,

binibingwit

ang kapital at negosyo,

turista at dolyar, pati na ang piso.

Sino’ng magsasabi na pinipigilang kayo’y umasenso?

Dapat pa ngang magsilukso

sa ligaya dahil sweldo

at pagkatatataas, at nangagtatamo,

nakapag-uuwi ng kung anuanong bonus, benepisyo.

At di dapat kainggitan

sina Senyor Marquez at mga kaanak, ang mga dayuhan

at batalyon ng bataan

kahit sila ang may-ari

ng pabrika’t plantang kakaukaunti,

ilan lang kumpanya, ilang korporasyon

na roskas, bulitas at ehe sa ating pambansang pagsulong.

 

Malaya na kaho, kayo’y malaya na’t hindi na alipin

ng ordeng nanikil

at sa inyo ay nagtaboy

sa kung saansaang gulod at kumunoy.

Wala na nga kayong sukat ipanaghoy:

sa kalburo at pintura

ay binibihisan ang tirahang karton-lata-palotsina

nang rumikit, at magborlas

ng dangal at tikas

ang bakokang, galis, nana, plema’t uhog,

tagpi, sulsi, mantsa’t lukot.

Dapat lang tuparin iyang kautusan sa kanaisnais

na pananahanan: palaging magwalis,

at tamnan ng orkid at ng kiloplawer, o kahit katuray,

ang inyong bakuran.

Di naman sa ibig kayo’y ikubli

pero mabuti nang mapalis ang panghi,

ang amos at ubo

ay maidistyero,

at magmukhang paraiso

mula sa bukana patungo sa dulo

pag ipinapasyal ang bumibisitang mga dignitaryo:

pangulo, heheral, kardinal at hari,

emperatris, reyna’t ibang taong pili.

At di kailangan kayo’y managlihi

Kung si Senyor Marquez, ang kanyang kadugo,

ang mga dayuhan, kaututang-dila’t kapintigang-puso

ang nangaghahawak, nangagmamantini

sa di karamihang hotel, kondominyum, museyo at parke,

resort at iba pang istablisimyento: handog iya’t handa

sa maaliwalas na bukas ng madla—

tatak ng pag-unlad na inilalagda

sa ngalan ng bansa.

 

Siyangsiya nawa.

 

1981?